Turkiya turkiy aholisi bo‘lgan mamlakatlarda panturkizm mafkurasini sizdirmoqda

Turkiya hech qachon Markaziy Osiyo davlatlari tashqi siyosiy qarashlarida so‘nggi o‘rinda bo‘lmagan. Anqara O‘rta Osiyo davlatlari bilan aloqalarni Usmonli imperiyasi davrida saqlab turishga harakat qilgan, bu aloqalar faqatgina XX asrning 20 yillarida to‘xtab qoldi. SSSR va Sovet iqtisodiyotining qulashi sobiq ittifoq respublikalarining ulkan bozori uchun eshiklarni ochdi. Turkiya Markaziy Osiyoda yangi davlatlarning mustaqilligini tan olgan birinchi davlat edi. O‘sha yillarda ommaviy axborot vositalarida yangi atamalar paydo bo‘ldi: “o‘zbek turklari”, “qirg‘iz turklari”, “tatar turklari”.

Turkiya, ko‘plab chegaradosh mamlakatlar singari, buni o‘z manfaatlarini ilgari surish uchun ajoyib imkoniyat deb bildi.

Sobiq sovet hududidagi turkiyzabon respublikalarga turkiy taʼsirning asosiy yo‘nalishlari quyidagilar edi:

  • iqtisodiy hamkorlik, bu nafaqat savdo-sotiq, balki Turkiyadan turkiyzabon va musulmon respublikalariga moliyaviy-iqtisodiy yordam ko‘rsatish;
  • Turk taʼlimi muassasalarini ochish, talabalarni Turkiyada o‘qishga taklif qilish, turk televideniyesi, radiosi va seriallarini efirga uzatishdan iborat madaniy va targ‘ibot tadbirlari;
  • sobiq SSSRning turkiyzabon mamlakatlari alifbosini lotinlashtirish bo‘yicha g‘oyalarni amalga oshirish.
  • Sobiq ittifoq tarkibidagi turkiyzabon respublikalarda to‘la mafkuraviy bo‘shliq sabab “Turkiy birligi” g‘oyasini maʼqullash paydo bo‘ldi.

Ushbu vaziyatdan Turkiya samarali foydalandi. U turkiyzabon respublikalarda madaniy va mafkuraviy mavqeini keskin oshirdi va muhim moliyaviy sarmoyalar bilan taʼminladi. Turkiya tashqi siyosati Erdog‘an vaqtida aholisi turkiyzabon bo‘lgan mamlakatlar orasida so‘zsiz etakchiga aylanishini kutmoqda.

Biroq, turk dunyosining sobiq ittifoq hududidagi so‘zsiz g‘alabasi haqida gapirishga hali erta. Markaziy Osiyo mamlakatlari o‘zlarining tashqi siyosatini qurishda, Anqara, Moskva, Vashington va Pekin manfaatlarini muvozanatlashtirmoqdalar. Shunga qaramay, Turkiya turk dunyosini barpo etish rejalaridan hech qachon voz kechmasa kerak. Ayniqsa, hozirgi paytda respublikani boshqarayotgan imperialistik fikrlaydigan rahbar bilan.