Erdo‘g‘on Konstitutsiyani bekor qilishga tayyor

Turkiyada 2023 yilda yaʼni respublikaning yuz yilligi bag‘ishlab qabul qilishni rejalashtirilgan mamlakatning yangi Asosiy qonuni (konstitutsiya) matni atrofida jamoat muhokamasini boshlandi.

Aynan shu yili Turkiyada Prezident ва parlament saylovlari o‘tkazilishi rejalashtirilgan. Katta ehtimol bilan, Erdo‘g‘anning maqsadi muxolifatni bir biriga qarshi qilish vа jamoatchilikni hozirgi dolzarb muammolardan chalg‘itishdir.

Turkiya rahbari siyosiy partiyalar, nodavlat tashkilotlar, ommaviy axborot vositalari ва jamoat arboblariga murojaat qilib: “Keling, shu yil davomida yangi konstitutsiya bo‘yicha takliflarni tayyorlaymiz vа uni muhokama qilishni boshlaymiz” dedi.

Ammo у asosiy qonunda aynan nimani o‘zgartirmoqchi ekanligini aytmagan. U faqat yaqin orada yangi konstitutsiyani umumiy doirasini aks ettiradigan inson huquqlarini himoya qilish sohasidagi harakatlar rejasini taqdim etishini taʼkidladi.

Hozir Turkiya rasmiy ravishda 1982 yilgi navbatdagi harbiy to‘ntarishdan keyin qabul qilingan konstitutsiya bilan yashamoqda. Ammo yillar davomida u xujjatni ham uchdan ikki qismi o‘zgarib ketgan. 1990-2000 yillarda tuzatishlarning aksariyati Yevropa standartlariga mos kelishiga qaratilgan edi.

O‘lim jazosini bekor qilingan; gender tengligi prinsipini birlashtirilgan, davlat xavfsizlik sudlarini tarqatib yuborilgan vа boshqalar.

Lekin, 2017 yildagi so‘nggi tuzatishlar oldingilaridan keskin farq qildi. Turkiya Parlament respublikasidan prezident respublikasiga aylandi, bosh vazir lavozimi bekor qilindi. Hozir Prezidentda vazirlar vа boshqa mansabdor shaxslarni, shu jumladan sudyalar vа prokurorlar kengashining teng yarmini tayinlash, har qanday asosda parlamentni tarqatib yuborishni cheklanmagan huquqi bor. U shuningdek qonun chiqaruvchilar uning ikkinchi Prezidentlik vakolati davomida muddatidan oldingi saylovlarni o‘tkazishga qaror qilsalar, uchinchi muddatga qolishi mumkin.

Endi esa savol tug‘iladi: Erdo‘g‘onga o‘z kelajagiga ishonch his qilishi uchun yana nimalar kerak?