Кузатиб турганимиздек, 2016 йилда Доналд Трамп ҳокимиятга келиши билан олимлар “янги ҳалқа, янги миллатчилик” деб атайдиган ҳодиса юз берди. Нега айнан янги миллатчилик? Чунки Трампнинг ортидан бошқа мамлакатларда ҳам шунга ўхшаш ҳолатлар рўй берди. Масалан, ҳозир шуни кузатяпмиз, бундан олдин Бразилияда шундай ҳолат рўй берган эди, президент Болсанару ҳам миллатчиликдан фойдаланмоқда. Ёки Венгрияда Виктор Орбанни, Ҳиндистонда бош вазир Нарендра Модини олайлик. Ушбу мамлакатда ҳинд миллатчилиги ҳамма нарсадан устун қўйилмоқда. Шу билан бирга, “Брекзит” юз берганига ҳам гувоҳ бўлдик. Ушбу янги ҳаракат миллатчилик оқимини ва унга бўлган қизиқишни вужудга келтирди. Ушбу миллатчиликни бошқаларидан нима фарқлаб туради? Нега биз уни “янги” деб айтяпмиз? Чунки ушбу раҳбарлар, давлат етакчиларининг барчаси миллат иерархиясини белгилаб беради. Яъниким, биз Америкада Доналд Трамп раҳбарлиги вақтида у бир хил миллатлар ёки этник гуруҳларни “ўзиники”, бошқа миллат ва этник гуруҳларни “бошқалар” деб таърифлаган эди. Бу Мексикадан бўлаётган иммиграция ва мусулмонларга тегишли. Буни Ҳиндистонда ҳам кўряпмиз, у ерда ҳиндларга устуворлик берилмоқда, Нарендра Модининг дискурсларида бошқа этник гуруҳлар, жумладан, масалан, мусулмонларни камроқ афзал билиниши айтилмоқда.
Булар барчаси зикр этилган давлат раҳбарлари миллат иерархиясини кўрсатаётганидан далолат бермоқда, яъни улар наздида, миллат иерархияси қайси миллат ёки этник гуруҳ ёки қайси мафкура асосий, қайсиси эса асосий эмаслигини англатади. Ушбу тамойил сақланиб қолмоқда ва назаримда, у COVID-19 вақтида оғирлашди, чунки кўплаб кишилар қайси давлатга мансуб эканини айта бошлади, сабаби, уларга ўзини хавфсиз сезиш ҳисси зарур. Айни ҳолатда биз мана шу тамойилни кўряпмиз. Ушбу янги тамойил ҳалқаси келиб, жумладан, Марказий Осиё мамлакатларига ҳам таъсир кўрсатиши мумкин.
Берикбўл Дукеев: қозоғистонлик эксперт, Австралия миллий университетининг докторант тадқиқотчиси