Ўшда «янги шамол»: Жапаров жануб пойтахтига кимни қўйди ва бу чегара учун нимани англатади?

Қирғизистондаги сиёсий зилзиланинг эпицентри Бишкекдан мамлакат жанубига — Ўш шаҳрига кўчди. Президент Садир Жапаров «жанубий пойтахт» хокимини алмаштирди. Кутилганидек, собиқ хоким Женишбек Токторбаев «ўз хоҳиши билан» ариза ёзди. Унинг ўрнига Жўқорғи Кенгеш депутати, ёш ва фаол сиёсатчи Жанар Акаев тайинланди. Хўш, бу кадр алмашинувининг парда ортида нима бор ва бу Ўзбекистон учун нимани англатади?

«Ташиев излари» ўчирилмоқда

Сиёсатда тасодифлар бўлмайди. Собиқ хоким Женишбек Токторбаев яқиндагина истеъфога чиқарилган қудратли генерал Қамчибек Ташиевнинг синфдоши эди. Ташиев ишдан олингач, унинг жамоасига нисбатан «тозалаш» ишлари бошланди. Парламент спикеридан тортиб, кучишлатар тизимлар раҳбарларигача алмашди. Энди навбат Ўш шаҳрига келди.

Генерал истеъфодан сўнг қисқа муддат ватанга қайтди, аммо ҳеч қандай баёнот бермай, жимгина яна хорижга  чиқиб кетди. Бу унинг сиёсий курашсиз таслим бўлганини англатади.

 «Шимол ва Жануб» мувозанати

Қирғизистон сиёсатида ҳар доим «Шимол» (Бишкек, Талас, Иссиқкўл) ва «Жануб» (Ўш, Жалолобод, Боткен) кланлари ўртасидаги мувозанат муҳим бўлган. Ташиев (жануб етакчиси) кетгач, айрим экспертлар «Жануб эли норози бўлмайдими?» деган хавотирни билдирган эди. Президент бу хавотирларни йўққа чиқариш учун ақлли юриш қилди. У Ўшга «бишкеклик» кадрни эмас, балки асли ўшлик, халқ орасида танилган ва нисбатан либерал сиёсатчи Жанар Акаевни тайинлади. Жапаров шу орқали: «Мен жанубни четлатмаяпман, мен фақат эски жамоани янги, замонавий кадрларга алмаштиряпман», деган сигнални берди.

Ўш шаҳри — Ўзбекистон билан чегарадош, аҳолисининг катта қисмини ўзбеклар ташкил қиладиган стратегик ҳудуд. Биз учун бу ўзгаришларнинг 3 та муҳим жиҳати бор:

а) Чегарадаги барқарорлик:

Авваллари ҳокимият иккига (Жапаров ва Ташиевга) бўлинган пайтда, чегара ва сув масалаларида келишувлар баъзан қийин кечарди. Энди ҳокимият ягона марказга (Жапаровга) бўйсунади. «Вертикал бошқарув»нинг тикланиши — Тошкент ва Бишкек ўртасидаги келишувлар (масалан, Хитой-Қирғизистон-Ўзбекистон темир йўли ёки савдо лойиҳалари) тезроқ ва тўсиқларсиз амалга ошишини таъминлайди.

б) Иқтисодий прагматизм:

Янги хоким Жанар Акаев — «силовик» (куч ишлатар тизим вакили) эмас. У кўпроқ сўз ва сиёсат одами. Бу Ўшдаги тадбиркорлик муҳити, жумладан, ўзбек тадбиркорлари билан ҳамкорлик учун «юмшоқроқ» ва қулай муҳит яратилишига умид уйғотади.

в) Миллатлараро тотувлик:

Жапаров ўз интервьюсида «Давлат сиёсати ҳудудчиликка бўлинмаслиги керак» деб қатъий айтди. Ўшда сиёсий интригаларнинг камайиши — у ердаги этник ўзбек аҳолиси учун ҳам тинчлик ва хотиржамлик кафолатидир.

Хулоса ўрнида

Қирғизистондаги воқеалар — бу шунчаки кадрлар ўйини эмас. Президент Жапаров мамлакатни «қўшҳокимлик»дан халос қилиб, бошқарувни тўлиқ ўз қўлига олди. Ўзбекистон учун эса энг муҳими — қўшни уйида тинчлик бўлиши. Ўшдаги бошқарувнинг «генераллар»дан «сиёсатчилар» қўлига ўтиши — минтақавий илиқлик учун яна бир имконият бўлиши мумкин.