19 февраль куни Вашингтондаги Дональд Трамп номидаги Тинчлик институтида АҚШ президенти ташаббуси билан тузилган янги халқаро ташкилот — «Тинчлик Кенгаши»нинг илк йиғилиши бўлиб ўтди. Унда собиқ иттифоқ ҳудудидан Ўзбекистон, Қозоғистон, Озарбайжон ва Арманистон раҳбарлари бевосита иштирок этди.
Дунёнинг йирик давлатларидан бири бўлган Россия бу тадбирга таклиф қилинган бўлса-да, ҳозирча унга қўшилиш қарорини қабул қилмади, Хитой раҳбари ҳам учрашувда қатнашмади. Хўш, бу янги ташкилотнинг асл моҳияти нимада ва у Марказий Осиё, хусусан Ўзбекистон учун қандай аҳамиятга эга? Қуйида шу ҳақда холис фикр юритамиз.
1. Трампнинг мақсади: БМТни четлаб ўтишми?
Сиёсий таҳлилчиларга кўра, Дональд Трамп учун «Тинчлик Кенгаши» — бу анъанавий БМТ тизимига муқобил янги халқаро муносабатлар тизимини яратиш воситасидир. БМТ Хавфсизлик Кенгашида Россия ва Хитойнинг вето (тақиқлаш) ҳуқуқи борлиги АҚШнинг айрим қарорларни ўтказишини қийинлаштиради. Янги ташкилот эса Вашингтонга ўзига мойил давлатлар билан тўғридан-тўғри ҳамкорлик қилиш ва лойиҳаларни БМТ рухсатисиз молиялаштириш имконини беради. Ҳозирда бу кенгашнинг энг биринчи ва асосий вазифаси — Ғазо секторини қайта тиклаш ва гуманитар ёрдам кўрсатиш этиб белгиланган.
2. Марказий Осиё учун нима беради: «Кўп векторлилик» амалда
Ўзбекистон, Қозоғистон, Озарбайжон ва Арманистоннинг ушбу кенгашда таъсисчи сифатида иштирок этиши — кимгадир қарши қаратилган ҳаракат эмас, балки соф прагматик ва кўп векторли ташқи сиёсатнинг ёрқин намунасидир.
- Диверсификация: Москва билан муносабатлардаги муайян совуқлашув (ёки санкциялар хавфи) фонида, бу давлатлар ўз ташқи сиёсатини диверсификация қилмоқда (турли йўналишларга бурмоқда) ва АҚШ маъмурияти билан тўғридан-тўғри мулоқот каналига эга бўлмоқда.
- Музокаралардаги устунлик: Глобал майдонда ҳам Ғарб, ҳам Шарқ билан тенг ҳуқуқли алоқалар ўрнатиш Марказий Осиё давлатларининг ҳар қандай музокаралардаги сиёсий вазнини ва қадрини оширади.
3. Шавкат Мирзиёевнинг нутқи: Асосий тезислар ва муҳим сигналлар
Саммитда сўзга чиққан Президент Шавкат Мирзиёевнинг нутқи фақат расмиятчиликдан иборат бўлмади. Давлат раҳбари Ғазо муаммоси бўйича аниқ позиция ва таклифларни илгари сурди, уларни учта асосий нуқтага бўлиш мумкин:
- Амалий ва инсонпарварлик ёрдами: Президент Ўзбекистон Ғазо секторида турар-жойлар, болалар боғчалари, мактаблар ва шифохоналар қуришга муносиб ҳисса қўшишга тайёрлигини расман эълон қилди. Бу Ўзбекистоннинг глобал гуманитар жараёнлардаги фаол иштирокини кўрсатади.
- Сиёсий позиция (энг муҳим сигнал): Шавкат Мирзиёев Ғазони ташқаридан бошқаришнинг ҳар қандай механизми албатта «сектор аҳолисининг ички қўллаб-қувватлашига таяниши шарт»лигини қатъий таъкидлади. Бу жуда нозик дипломатик ишора: яъни, Ғазо тақдирини фақат ташқи йирик давлатлар эмас, биринчи навбатда ўша ерда яшовчи халқнинг ўзи ҳал қилиши ва маъқуллаши керак.
- «Янги Ғазо» ғояси: «Биз ушбу тарихий имкониятдан фойдаланиб, барча аҳоли учун фаровон иқтисодиётга ва муносиб яшаш шароитларига эга бўлган Янги Ғазони барпо этишимиз керак», — дея таъкидлади давлат раҳбари.
Хулоса ўрнида Дунё геосиёсатида янги давр бошланмоқда. Ўзбекистоннинг бундай йирик глобал ташаббусларда жимгина кузатувчи эмас, балки асосчилардан бири сифатида ўз ўрни ва овозига эга бўлаётгани — мамлакатимизнинг халқаро майдондаги мустақил сиёсати тобора мустаҳкамланиб бораётганини англатади.