Trampning «Tinchlik Kengashi» va O‘zbekistonning strategik qadami

19 fevral kuni Vashingtondagi Donald Tramp nomidagi Tinchlik institutida AQSH prezidenti tashabbusi bilan tuzilgan yangi xalqaro tashkilot — «Tinchlik Kengashi»ning ilk yig‘ilishi bo‘lib o‘tdi. Unda sobiq ittifoq hududidan O‘zbekiston, Qozog‘iston, Ozarbayjon va Armaniston rahbarlari bevosita ishtirok etdi.

Dunyoning yirik davlatlaridan biri bo‘lgan Rossiya bu tadbirga taklif qilingan bo‘lsa-da, hozircha unga qo‘shilish qarorini qabul qilmadi, Xitoy rahbari ham uchrashuvda qatnashmadi. Xo‘sh, bu yangi tashkilotning asl mohiyati nimada va u Markaziy Osiyo, xususan O‘zbekiston uchun qanday ahamiyatga ega? Quyida shu haqda xolis fikr yuritamiz.

1. Trampning maqsadi: BMTni chetlab o‘tishmi?

Siyosiy tahlilchilarga ko‘ra, Donald Tramp uchun «Tinchlik Kengashi» — bu anʼanaviy BMT tizimiga muqobil yangi xalqaro munosabatlar tizimini yaratish vositasidir. BMT Xavfsizlik Kengashida Rossiya va Xitoyning veto (taqiqlash) huquqi borligi AQSHning ayrim qarorlarni o‘tkazishini qiyinlashtiradi. Yangi tashkilot esa Vashingtonga o‘ziga moyil davlatlar bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri hamkorlik qilish va loyihalarni BMT ruxsatisiz moliyalashtirish imkonini beradi. Hozirda bu kengashning eng birinchi va asosiy vazifasi — G‘azo sektorini qayta tiklash va gumanitar yordam ko‘rsatish etib belgilangan.

2. Markaziy Osiyo uchun nima beradi: «Ko‘p vektorlilik» amalda

O‘zbekiston, Qozog‘iston, Ozarbayjon va Armanistonning ushbu kengashda taʼsischi sifatida ishtirok etishi — kimgadir qarshi qaratilgan harakat emas, balki sof pragmatik va ko‘p vektorli tashqi siyosatning yorqin namunasidir.

  • Diversifikatsiya: Moskva bilan munosabatlardagi muayyan sovuqlashuv (yoki sanksiyalar xavfi) fonida, bu davlatlar o‘z tashqi siyosatini diversifikatsiya qilmoqda (turli yo‘nalishlarga burmoqda) va AQSH maʼmuriyati bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri muloqot kanaliga ega bo‘lmoqda.
  • Muzokaralardagi ustunlik: Global maydonda ham G‘arb, ham Sharq bilan teng huquqli aloqalar o‘rnatish Markaziy Osiyo davlatlarining har qanday muzokaralardagi siyosiy vaznini va qadrini oshiradi.

3. Shavkat Mirziyoyevning nutqi: Asosiy tezislar va muhim signallar

Sammitda so‘zga chiqqan Prezident Shavkat Mirziyoyevning nutqi faqat rasmiyatchilikdan iborat bo‘lmadi. Davlat rahbari G‘azo muammosi bo‘yicha aniq pozitsiya va takliflarni ilgari surdi, ularni uchta asosiy nuqtaga bo‘lish mumkin:

  • Amaliy va insonparvarlik yordami: Prezident O‘zbekiston G‘azo sektorida turar-joylar, bolalar bog‘chalari, maktablar va shifoxonalar qurishga munosib hissa qo‘shishga tayyorligini rasman eʼlon qildi. Bu O‘zbekistonning global gumanitar jarayonlardagi faol ishtirokini ko‘rsatadi.
  • Siyosiy pozitsiya (eng muhim signal): Shavkat Mirziyoyev G‘azoni tashqaridan boshqarishning har qanday mexanizmi albatta «sektor aholisining ichki qo‘llab-quvvatlashiga tayanishi shart»ligini qatʼiy taʼkidladi. Bu juda nozik diplomatik ishora: yaʼni, G‘azo taqdirini faqat tashqi yirik davlatlar emas, birinchi navbatda o‘sha yerda yashovchi xalqning o‘zi hal qilishi va maʼqullashi kerak.
  • «Yangi G‘azo» g‘oyasi: «Biz ushbu tarixiy imkoniyatdan foydalanib, barcha aholi uchun farovon iqtisodiyotga va munosib yashash sharoitlariga ega bo‘lgan Yangi G‘azoni barpo etishimiz kerak», — deya taʼkidladi davlat rahbari.

Xulosa o‘rnida Dunyo geosiyosatida yangi davr boshlanmoqda. O‘zbekistonning bunday yirik global tashabbuslarda jimgina kuzatuvchi emas, balki asoschilardan biri sifatida o‘z o‘rni va ovoziga ega bo‘layotgani — mamlakatimizning xalqaro maydondagi mustaqil siyosati tobora mustahkamlanib borayotganini anglatadi.