Qayta tasavvur qilaylik (davomi)

Iqtisodchi Abdulla Abduqodirov:

Endi savol, qanday qilib erkinlik institutlarini joriy etish ahamiyatini tushunish, jamoat ongida iqtisodiy taraqqiyotda sifat jihatidan rivojlanishda muvaffaqiyatga erishish uchun 30 yil yetarli bo‘lmadi?

Men bir nechta sabablarni keltiraman:

– Biz eng muhim ishlab chiqarish vositasi bo‘lgan yerni boshqarishda feodal yondashuvidan voz kechmadik. Shuningdek, ko‘p yuz yillar oldin bo‘lgani kabi, yerga egalik qilishning turli ko‘rinishlarida yagona to‘g‘ri shakli, shu jumladan yer huquqlarini davlat tomonidan boshqarishda – bu jamoat shakli (ilgari xon, amir va boshqalar yerlari bo‘lgan) deb hisoblaymiz. Birinchi Prezidentimizning yerga bo‘lgan huquqini suv tanqisligi, vaqti-vaqti bilan kelib chiqishi mumkin bo‘lgan nizolar bilan bog‘lab gapirgan so‘zlarini juda yaxshi eslayman. Ha, tahdid bor. Biroq, boshqa jamiyatlar bunday ziddiyatlarni to‘xtatish uchun xuddi shunday mexanizmlarni topdilar, ular kuchlar va vositalar muvozanatini yaratib, jamoat manfaati barcha uchun birdek foydali bo‘lishini isbotladilar;

–  ijtimoiy boshqaruvning kommunistik shaklidan voz kechmaganmiz, chunki xalq tomonidan saylanmagan maʼlum bir guruh odamlar “davlat nomidan barcha davlat resurslarini boshqarish va taqsimlash” huquqini o‘zlashtirib olgan va asta-sekin jamoat manfaatini shaxsiy o‘zinikiga aylantirmoqdalar. Biz Konstitutsiyaga amal qilmaydigan xalqmiz;

– Biz xalqqa nafaqat saylash huquqini beradigan, balki xalqni boshqarish huquqini osongina bekor qilish imkonini beradigan boshqaruv shaklini hali ham o‘rnatmadik. Shu sababli, Aysberg tepasida turganlar o‘zlarining yuksak mavqeini kafolatlaydigan har qanday harakatlarni amalga oshirishga tayyor. Agar Qozog‘istondagi voqealar ko‘rsatganidek, boshqa davlat rahbarlari shunday kafil rolini bajarsalar, bu maqbul bo‘lishi ham mumkin.

Ko‘pchiligimiz bularning barchasidan endi xabardor bo‘lishni boshladik va bu jarayon juda og‘riqli bo‘lib, rad etish, savdo qilish va qabul qilish, deb nomlangan bir necha bosqichlariga bo‘linadi.

Lekin, bu ichimizdan qaysi birimiz? Men hali hamon, barchasini tushuna boshlaganimizni va vaziyatni jiddiy baholayotganimizga ishonmayman. BMTda Ukrainadagi vaziyat bo‘yicha baʼzi masalalar bo‘yicha ovoz bermaganmizda, xorijiy valyuta mamlakatimizda bemalol muomalada ishlatilayotgani va barcha banklar tomonidan majburiy qabul qilinishi kerak degan xabarlarni ko‘rganimda, kimdir Afg‘onistonga gaz eksport qilmoqchi ekanligini baland ovozda eʼlon qilayotganida vaziyatni naqadar beqarorligini hushyorlik bilan baholay boshladim. Kechirasiz, qaysi hudud orqali, qaysi gazni eksport qilmoqchisiz? O‘zbekistonda ishlab chiqariladigan va har xil noshaffof shartnomalar hamda mahsulot taqsimoti bo‘yicha asosida xorijiy gaz hisoblangan gaznimi?

Endi savol tug‘iladi: biz hamma narsani to‘g‘ri tushunib, to‘g‘ri pozitsiya tanlaganmizmi? Kimning nuqtai nazaridan to‘g‘ri bu tanlagan yo‘nalishimiz? Xalqimizning kelajakdagi 5-10 va 100 yillik taraqqiyoti nuqtai nazaridanmi? Yoki biz uchun boshqa tanlov mezonlari amal qiladimi?

Xo‘sh, biz nimalarni tushundik va bu vaziyatda nimalar qilmoqchimiz?

Eng achinarlisi shundaki, biz shimoldan esayotgan shamol yo‘nalishini janubi-sharqiy yoki shimoli-g‘arbiy tomonga o‘zgartiradigan yangi drayverlar va yangi yuzlarni hali ko‘rmayapmiz.

Vaqt esa aynan shuni ko‘rsatmoqda. Yil oxiriga kelib, barchasi aniq bo‘ladi.