Иқтисодчи Абдулла Абдуқодиров:
Энди савол, қандай қилиб эркинлик институтларини жорий этиш аҳамиятини тушуниш, жамоат онгида иқтисодий тараққиётда сифат жиҳатидан ривожланишда муваффақиятга эришиш учун 30 йил етарли бўлмади?
Мен бир нечта сабабларни келтираман:
– Биз энг муҳим ишлаб чиқариш воситаси бўлган ерни бошқаришда феодал ёндашувидан воз кечмадик. Шунингдек, кўп юз йиллар олдин бўлгани каби, ерга эгалик қилишнинг турли кўринишларида ягона тўғри шакли, шу жумладан ер ҳуқуқларини давлат томонидан бошқаришда – бу жамоат шакли (илгари хон, амир ва бошқалар ерлари бўлган) деб ҳисоблаймиз. Биринчи Президентимизнинг ерга бўлган ҳуқуқини сув танқислиги, вақти-вақти билан келиб чиқиши мумкин бўлган низолар билан боғлаб гапирган сўзларини жуда яхши эслайман. Ҳа, таҳдид бор. Бироқ, бошқа жамиятлар бундай зиддиятларни тўхтатиш учун худди шундай механизмларни топдилар, улар кучлар ва воситалар мувозанатини яратиб, жамоат манфаати барча учун бирдек фойдали бўлишини исботладилар;
– ижтимоий бошқарувнинг коммунистик шаклидан воз кечмаганмиз, чунки халқ томонидан сайланмаган маълум бир гуруҳ одамлар “давлат номидан барча давлат ресурсларини бошқариш ва тақсимлаш” ҳуқуқини ўзлаштириб олган ва аста-секин жамоат манфаатини шахсий ўзиникига айлантирмоқдалар. Биз Конституцияга амал қилмайдиган халқмиз;
– Биз халққа нафақат сайлаш ҳуқуқини берадиган, балки халқни бошқариш ҳуқуқини осонгина бекор қилиш имконини берадиган бошқарув шаклини ҳали ҳам ўрнатмадик. Шу сабабли, Айсберг тепасида турганлар ўзларининг юксак мавқеини кафолатлайдиган ҳар қандай ҳаракатларни амалга оширишга тайёр. Агар Қозоғистондаги воқеалар кўрсатганидек, бошқа давлат раҳбарлари шундай кафил ролини бажарсалар, бу мақбул бўлиши ҳам мумкин.
Кўпчилигимиз буларнинг барчасидан энди хабардор бўлишни бошладик ва бу жараён жуда оғриқли бўлиб, рад этиш, савдо қилиш ва қабул қилиш, деб номланган бир неча босқичларига бўлинади.
Лекин, бу ичимиздан қайси биримиз? Мен ҳали ҳамон, барчасини тушуна бошлаганимизни ва вазиятни жиддий баҳолаётганимизга ишонмайман. БМТда Украинадаги вазият бўйича баъзи масалалар бўйича овоз бермаганмизда, хорижий валюта мамлакатимизда бемалол муомалада ишлатилаётгани ва барча банклар томонидан мажбурий қабул қилиниши керак деган хабарларни кўрганимда, кимдир Афғонистонга газ экспорт қилмоқчи эканлигини баланд овозда эълон қилаётганида вазиятни нақадар беқарорлигини ҳушёрлик билан баҳолай бошладим. Кечирасиз, қайси ҳудуд орқали, қайси газни экспорт қилмоқчисиз? Ўзбекистонда ишлаб чиқариладиган ва ҳар хил ношаффоф шартномалар ҳамда маҳсулот тақсимоти бўйича асосида хорижий газ ҳисобланган газними?
Энди савол туғилади: биз ҳамма нарсани тўғри тушуниб, тўғри позиция танлаганмизми? Кимнинг нуқтаи назаридан тўғри бу танлаган йўналишимиз? Халқимизнинг келажакдаги 5-10 ва 100 йиллик тараққиёти нуқтаи назариданми? Ёки биз учун бошқа танлов мезонлари амал қиладими?
Хўш, биз нималарни тушундик ва бу вазиятда нималар қилмоқчимиз?
Энг ачинарлиси шундаки, биз шимолдан эсаётган шамол йўналишини жануби-шарқий ёки шимоли-ғарбий томонга ўзгартирадиган янги драйверлар ва янги юзларни ҳали кўрмаяпмиз.
Вақт эса айнан шуни кўрсатмоқда. Йил охирига келиб, барчаси аниқ бўлади.