Оқ уй АҚШ қўшинларини Афғонистон ортидан Ироқдан ҳам олиб чиқишга қарор қилди. Бу ҳақда Вашингтонда АҚШ президенти Жозеф Байденнинг 2021 йил 26 июлда Ироқ бош вазири Мустафо ал-Казимий билан учрашувидан сўнг маълум қилинди.
Бу ерда томонлар ҳарбий ва ҳарбий-техник соҳаларда икки томонлама ҳамкорликни давом эттириш режаларини тасдиқладилар, хусусан, Ироқ армияси ва бошқа куч тузилмаларида америкалик ҳарбий маслаҳатчилар ва мутахассисларни сақлаб қолиш ҳамда терроризмга қарши кураш ва бу соҳада маълумот алмашишни давом эттиради. Катта эҳтимол билан, АҚШнинг хориждаги миссияларини қўриқлайдиган денгиз пиёдалари, шунингдек, АҚШнинг шахсий ҳарбий тузилмаларидан ёлланма аскарларнинг катта қисми қолаверади.
Шуни унутмаслигимиз керакки, Америка ҳарбий базалари Форс кўрфази араб монархияларида қолади ва АҚШ ва НАТО ҳарбий -денгиз кучлари, шу жумладан самолёт ташувчи ҳужум гуруҳлари Ўрта ер денгизи ва ўша Форс кўрфази сувларида доимий хизматда.
Шундай қилиб, Ироқ ҳудуди 2500 нафар ҳарбий хизматчи жанговар бўлинмалардан олиб чиқилиши режалаштирилганидан кейин ҳам Американинг ишончли «соябони» остида қолмоқда. Америка маъмуриятининг Яқин Шарқдаги ҳарбий иштирокини камайтириш бўйича умумий йўналишни амалга оширар экан, ҳар бир мамлакат ўзига хос хусусиятларга эга.
Шундай қилиб, Афғонистонда Вашингтон ўзининг ҳарбий миссияси тугаган деб ҳисоблади. Маълум бўлишича, «Ал-Қоида» террорчилик гуруҳи тузатиб бўлмайдиган зарар кўрган, Афғонистонда уни қўллаб-қувватлаган кучлар мағлубиятга учраган, АҚШ ва унинг минтақавий иттифоқчиларига таҳдид қилинмайди. Толибон ҳаракати фақат Афғонистон ва Покистон жанубида (Вазиристон) ўз мақсадини мустаҳкамлашни кўзламоқда ва глобал экспанционистик режалари йўқ. Келажакдаги давлат тузилиши ва ваколатларни тақсимлаш масаласини чет эл аралашувисиз, афғонларнинг ўзи ҳал қилиши керак. Оқ уй энди Толибон ва Ашраф Ғани ҳукумати ўртасида қуролли тўқнашувнинг авж олиш эҳтимоли ҳақида қайғурмайди.
Маълум қилинишича, қўшни давлатлар (Покистон, Ўзбекистон, Эрон, Туркия) ва минтақавий давлатлар (Хитой, Ҳиндистон, Россия) бу мамлакатдаги кескинликни пасайтириш ва у ердаги вазиятни барқарорлаштиришдан кўпроқ манфаатдор. АҚШ маъмурияти Афғонистонга молиявий, иқтисодий, ҳарбий-техник ва гуманитар ёрдам учун сарфланадиган маблағларни аста-секин камайтирмоқчи.
Ироққа келсак, бу ерда вазият бутунлай бошқача. Ички сиёсий вазият жуда оғир бўлиб қолмоқда. 1920 -йилларда Миллатлар Лигаси мандати остида Британия маъмурияти томонидан Усмонли империясининг собиқ учта провинцияси ҳудудида яратилган Ироқ давлати яна бир сиёсий инқирозни бошдан кечирмоқда. Араб-шиа кўпчилиги (мамлакат аҳолисининг учдан икки қисми) ҳокимият ва хавфсизлик тузилмаларида устунлик қилади. Шуни ёдда тутиш керакки, у сиёсий жиҳатдан бир ҳил эмас. Ироқлик шиа сиёсатчиларининг муҳим қисми қайсидир маънода Эрон билан боғлиқ, лекин улар орасида ҳақиқий мустақиллик ва мамлакатни Америка ва Эрон таъсиридан озод қилишни ёқлайдиган миллий-ватанпарвар кучлар ҳам бор. Саддам Ҳусайн тахтдан ағдарилганидан кейин ўзларини париаҳ ҳолатида топган сунний араб озчилик ўз ҳуқуқларини тиклаш учун қонуний ва ноқонуний курашни давом эттирмоқда. Гап шундаки, Теҳрон иштирокисиз Ироқни «де-Бааслаштириш» кампанияси нафақат Баас партияси ва Саддам хавфсизлик кучларининг юқори лавозим ходимлари ва амалдорлар ҳамда уларнинг оилаларига, балки оддий ҳарбий хизматчиларга, полициячиларга ҳам таъсир кўрсатди. Минглаб сунний араблар суд ва суддан ташқари таъқибларга дучор бўлдилар, кўплари бош олиб чиқиб кетишига мажбур бўлган бўлса, бошқалари ҳукуматга қарши яширин гуруҳларга қўшилиб кетишди.
Бағдоднинг бу сиёсати 2014 йилда сунний араблар ИШИД жангчиларининг бостириб киришини қўллаб -қувватлаб, исломий халифаликни яратишда фаол иштирок этишига олиб келди. Ҳозиргача тарқоқ исломий жиҳодчи гуруҳлар сунний аҳолининг бир қисми томонидан қўллаб -қувватланмоқда. Ироқдаги алоҳида ролни курдлар эгаллайди, улар ўз федерал субъекти – Ироқ Курдистонини, мамлакатнинг шимолий тўрт вилояти асосида яратдилар. Бу амалда ҳудуд ичидаги давлат кабидур. Бағдод ва Ироқнинг жанубий ва марказий минтақаларида курд жамоалари ва анклавлари бор. Ироқ курдларининг умумий сони, мутахассислар билдиришича, 7-8 миллион кишига етади. Курд қўшинлари (пешмер бригадалари) Саддам Ҳусайн режимини ағдаришда, кейинчалик ИШИД тўдаларини мағлуб этишда фаол қатнашган эди. Курдлар янги Ироқ давлатини яратиш ва шиа араблар билан сунний араблар ўртасидаги муносабатларни яхшилаш учун кўп куч сарфлади.
Кўп жиҳатдан тан олинган курдлар лидери Массуд Барзанининг воситачилиги туфайли мамлакатда бир неча ой давом этган ҳукумат инқирозларини енгиш ва коалицион ҳукуматлар тузиш мумкин бўлди. Агар ироқлик шиа сиёсатчиларининг аксарияти АҚШ қўшинларини мамлакатдан сўзсиз олиб чиқиш тарафдори бўлса, курдлар ва парламент ва ҳукуматдаги ғарбпараст баъзи араблар бундай қарорга қарши. Улар ўз позицияларини исломий халифаликни қайта тикланиш хавфи, шунингдек, Эроннинг Ироқ ички ишларига янада жиддий аралашиш хавотирда. Катта эҳтимол билан, Байден маъмурияти бу фикрларнинг барчасини ҳисобга олади. Бундан ташқари, Эрон АҚШ кучлари Ироқдан чиқарилгандан сўнг ташқи куч вакуумини тўлдириш хавфи АҚШнинг минтақавий иттифоқчилари манфаатларига бевосита таъсир қилади.
Исроил ва Форс кўрфази монархиялари Ироқнинг Теҳрон учун ҳарбий-сиёсий кўприкка айланишидан ва минтақада “шиа ёйи” (Ироқ, Сурия, Ливан, Яман, Баҳрайн ва бошқалар) кучайишидан қўрқишади.)пайдо бўлишидан хавфда. Шубҳасиз, Байден ва Казими ўртасидаги учрашувда Теҳроннинг Ироққа таъсирини олдини олиш масаласи кўтарилди ва Ироқ ҳукумати мамлакат ичида ва унинг атрофида шаклланган мавқеини сақлаб қолиш учун ҳар қандай мажбуриятни олган бўлиши мумкин.
Кўриниб турибдики, Вашингтон ўзининг молиявий ва ҳарбий кучларини Яқин Шарқдан Осиё-Тинч океани минтақасига қайта тақсимламоқда, у ерда Хитойни келажакда барча соҳаларда жаҳон етакчилиги учун курашда асосий рақиб деб билади.