24 fevral kuni BMT Bosh Assambleyasi Rossiya-Ukraina mojarosining to‘rt yilligi munosabati bilan «Ukrainada barqaror tinchlikni qo‘llab-quvvatlash» rezolyutsiyasini qabul qildi. Garchi hujjat 107 ta davlat tomonidan maʼqullangan bo‘lsa-da, bu safargi ovoz berish natijalari dunyodagi geosiyosiy o‘yin qoidalari o‘zgarayotganini ko‘rsatib qo‘ydi.

Kutilmagan burilish: AQSH nega betaraf qoldi?
Shu paytgacha Ukrainaning suvereniteti va hududiy yaxlitligini eng qattiq himoya qilib kelgan AQSH kutilmaganda 51 ta betaraf davlat (jumladan, Xitoy, Hindiston va Markaziy Osiyo davlatlari) safidan joy oldi. AQSH vakillari rezolyutsiya matnidan Ukrainaning «hududiy yaxlitligi»ga oid bandlarni alohida ovozga qo‘yib, o‘zgartirishni talab qildi. Ularning fikricha, bunday keskin bayonotlar hozirgi kundagi diplomatik harakatlar va tinchlik muzokaralarini qiyinlashtiradi. Bu taklif o‘tmagach, Vashington ovoz berishdan o‘zini tiydi. Bu AQSHning yangi siyosiy kursidan dalolatdir. Ular urushni tezroq to‘xtatish va tinchlik kelishuviga erishish maqsadida deklarativ (balandparvoz) talablardan voz kechishga va muzokaralarda real murosa qilishga tayyor ekanliklarini bildirishmoqda. Jenevada Rossiya vakilining nutqi 40 ta G‘arb davlati tomonidan boykot qilingani esa Yevropadagi ittifoqchilarning AQSHdan farqli o‘laroq, hali ham eski keskin pozitsiyada ekanligini ko‘rsatadi.
Markaziy Osiyoning yakdil pozitsiyasi: Qo‘rqoqlikmi yoki pragmatizm?
Ovoz berishda O‘zbekiston, Qozog‘iston, Qirg‘iziston va Tojikiston birdek betaraf qoldi. Mintaqa davlatlari mojaro boshlangandan beri o‘zlarining «ko‘p vektorli» tashqi siyosatiga sodiq qolmoqda. Ular na Rossiyaning harakatlarini oqlaydi (rezolyutsiyaga qarshi chiqqan 12 davlat safida emas), na G‘arbning bir tomonlama bayonotlariga qo‘shiladi. Markaziy Osiyo uchun Rossiya — asosiy savdo hamkori, tranzit yo‘lagi va millionlab migrantlarning ish joyidir. Shu bilan birga, mintaqaga G‘arb investitsiyalari, texnologiyalari va sanksiyalardan xoli iqtisodiyot havodek zarur. Bunday qaltis sharoitda betaraflik — milliy iqtisodiyot va xavfsizlikni himoya qilishning eng oqilona va yagona yo‘lidir.
O‘zbekiston va mintaqa uchun buning qanday ijobiy taʼsiri bor?
AQSHning ham tinchlik muzokaralarini tezlashtirish foydasiga “betaraf” pozitsiyaga o‘tishi Markaziy Osiyo davlatlarining shu paytgacha olib borgan ehtiyotkor siyosati naqadar to‘g‘ri bo‘lganini bilvosita tasdiqladi. Avvallari G‘arb siyosatchilari O‘zbekiston va qo‘shnilaridan Rossiyaga qarshi keskin pozitsiya bildirishni talab qilib kelgan bo‘lsa, endilikda (AQSHning o‘zi ham diplomatik murosaga yuz tutayotgan bir paytda) Markaziy Osiyoga bo‘ladigan bosimlar ancha yumshaydi. BMTdagi holat urushni jang maydonida emas, diplomatik stol atrofida hal qilish vaqti kelganini ko‘rsatmoqda. Agar muzokaralar jarayoni faollashsa, O‘zbekiston va Qozog‘iston kabi betaraf davlatlar tinchlik muloqotlari uchun ishonchli vositachi yoki neytral maydon (platforma) vazifasini o‘tashi mumkin.
Jahon siyosatida eski qoliplar buzilmoqda. Kechagina faqat Markaziy Osiyo va Global Janub egallab turgan «betaraf pragmatiklar» safiga bugun AQSHdek yirik davlat ham qo‘shildi. O‘zbekiston uchun eng muhimi — global o‘yinchilarning kayfiyati qanday o‘zgarishidan qatʼi nazar, hech qanday geosiyosiy o‘yinlarga aralashmay, faqatgina o‘z xalqining tinchligi va iqtisodiy farovonligini ko‘zlagan tashqi siyosatni davom ettirishdir.