Миллий аҳамиятга эга масала. Бу сафар астойдил.
Масаланинг моҳияти ва оқибатлари ҳақида қисқача:
▪️Қумтор – Марказий Осиёдаги энг йирик олтин кони. У 1978 йилда очилган. Аммо ривожланишга ёрдам бера олмади.
▪️Мустақилликка эришгандан сўнг, Қирғизистон инвестор қидира бошлади. Акаев ҳукумати саъй -ҳаракатлари билан ривожланиш ҳуқуқини Канададаги Cameco Corporation компанияси қўлга киритди. У Қумтор акцияларининг учдан бир қисмини олди. Учдан икки қисми давлатда қолди.
▪️Кейинроқ, Cameco активлари янги ташкил этилган Centerra Gold Inc. Акцияларнинг атиги 33 фоизи давлат қўлида қолди («Қирғизалтин» вакили).
▪️Давлат комиссияси фикрича, кон ишлаган йиллар мобайнида давлатга 1,5 миллиард доллар, Канада компаниясига эса 11,5 миллиард доллар тушган.
▪️Конни миллийлаштириш-Президент Жапаровнинг сайловолди ваъдаси эди. Май ойида Бош прокуратура коррупция бўйича жиноий иш очди. Агентликнинг фикрича, 1992–2019 йилларда расмийлар ва «Қирғизалтин» раҳбарияти давлат учун ноқулай бўлган шартномаларни имзолаган.
▪️Бир қанча собиқ ва ҳозирги амалдорлар бу ишга алоқадор. Улар орасида собиқ президент Жеэнбековнинг укаси, собиқ бош вазирлар Бабанов ва Сариев ҳам бор. Собиқ президентлар Акаев ва Бакиев қидирувга берилган эди.
▪️Республика расмийлари «Қумтор» даги мамлакат улуши 80-90%бўлиши керак деб ҳисоблайдилар. Суд жараёни йиллар давомида чўзилиши мумкин ва Centerra қирғиз олтинини сотиб олишни тақиқлашни талаб қилиши мумкин. Бир томондан, исботланган коррупция фактлари Қирғизистоннинг халқаро суддаги мавқеини мустаҳкамлайди.