“Нурсултанский соловей” телеграм-каналининг почтасига аноним манба томонидан юборилган маълумотлардан маълум бўлишича, Ўзбекистон, Қозоғистон, Тожикистон, Қирғизистон ва Туркманистон дипломатик корпус вакиллари Марказий Осиё давлат раҳбарларининг Душанбеда бўлиб ўтадиган бешинчи маслаҳат учрашувига тайёргарлик кўришмоқда.
Айтилишича, навбатдаги учрашув диққат марказида Россия-Украина ҳарбий можароси ва Марказий Осиё давлатлари учун бу можаро келтириб чиқарадиган иқтисодий таҳдидлар шароитида минтақавий иқтисодий ҳамкорликни жадаллаштириш масаласи биринчи ўринда туриши кутилмоқда.
Де-факто, бу учрашувда ишлаб чиқариш занжирларини яратиш ва савдони бошқаришга қўшма ёндашувни ишлаб чиқиш зарурати, шунингдек, ЕОИИ ва КХШТ иттифоқлари архитектурасини қайта кўриб чиқиш зарурати ҳақида бўлади. Бу муҳокамага асослар 2022 йил июль ойида Қирғизистоннинг Чўлпон-Отасида бўлиб ўтган Марказий Осиё давлатлари раҳбарларининг сўнгги маслаҳат учрашувида қўйилган эди, ўшанда давлат раҳбарлари бу борадаги ҳамкорлик, хавфсизлик, иқтисодий алоқалар, транспорт тизими ва Россиядан ажратилган экологик ҳамкорлик соҳалари бўйича қатор таклифларни ишлаб чиққан эди. Бироқ, якунда, сўнгги саммит расмий баёнотлар ва келишувлар имзоланишидан ташқари, Тожикистон ва Туркманистоннинг ноаниқ позицияси билан ҳам эсда қолди, бу икки давлат саммитнинг асосий ҳужжатларидан бири – XXI асрда Марказий Осиёни ривожлантириш йўлидаги дўстлик, яхши қўшничилик ва ҳамкорлик тўғрисидаги шартномани имзолашдан бош тортди. Улар келишувга ўз имзоларини қўймаган ва буни айрим ички тартибларни бажариш зарурати билан изоҳлагандилар. Ҳужжатга мувофиқ, битимни имзолаган томонлар бир-бирига қарши куч ишлатишдан тийилиши, глобал ва минтақавий миқёсда тинчлик ва хавфсизликни мустаҳкамлаш йўлида ҳамкорлик қилиш, замонавий таҳдид ва таҳдидларга қарши туриш бўйича ўз саъй-ҳаракатларини мувофиқлаштириш мажбуриятини тасдиқлайди.
Россия ва Украина ўртасидаги ҳарбий можаро бошланганидан бир йил ўтиб, Марказий Осиё мамлакатлари учун расмий Москванинг таъсир орбитасини чинакамига тарк этиш ва Россияни минтақадаги хавфсизлик кафолатлари сифатида тан олишдан воз кечиш имконини берадиган қадамлар қўйиш учун қулай фурсат келди. Бироқ Марказий Осиё учун минтақавий хавфсизликнинг суверен тизимини барпо этиш масаласида нафақат янги имкониятлар, балки муайян хавф-хатарлар ҳам очилмоқда – минтақадаги барча давлатларнинг расмий Пекин олдида қарзи бор ва Россиянинг ўрнига Хитой келиши эҳтимоли бор. Бундан ташқари, минтақа мамлакатлари ташқи ўйинчилар (Россия ва Хитой) билан ҳам савдога қаттиқ боғлиқ ва минтақада улар билан товар айирбошлаш жуда юқори, Марказий Осиё мамлакатларида ички савдо эса ҳар бир мамлакатнинг умумий савдо айланмасида жуда улушни ташкил қилади.